راهنمای بکسل کردن ماشین اتوماتیک (چطور گیربکس را به فنا ندهیم؟)
فرض کن وسط یک اتوبان یا جاده خلوت هستی. ماشینت یکدفعه ریپ میزند و خاموش میشود.
استارت میزنی، اما خبری نیست. همزمان، یکی از دوستان یا ماشینهای عبوری ترمز میزند، یک طناب از صندوق عقب درمیآورد و میگوید:
«بیا ببندمش به ماشینم، تا نزدیکترین تعمیرگاه بکسلت میکنم.»
اگر ماشینت دندهای بود، شاید میگفتم طناب را ببند و برو. اما ماشین شما اتوماتیک است. همینجا دست نگه دار!
وصل کردن آن طناب میتواند آخرین اشتباهی باشد که با این گیربکس انجام میدهی.
بذار ساده بگم؛ بکسل کردن غیراصولی ماشین اتوماتیک، یعنی امضای فاکتور تعمیرات چند ده میلیون تومانی.
گیربکسهای اتوماتیک به شدت حساساند و با کسی شوخی ندارند. در این راهنما میخواهیم بدون کلمات پیچیده مکانیکی، ببینیم چرا بکسل ماشین اتومات با دندهای فرق دارد، چه اشتباهاتی جیبمان را خالی میکند و وقتی ماشین اتوماتمان خراب شد، دقیقاً باید چه کار کنیم.
چرا ماشین اتومات را نمیشود مثل ماشین دندهای بکسل کرد؟
برای درک این موضوع، نیازی نیست مهندس مکانیک باشی. فقط کافی است طرز کار روغنکاری در این دو ماشین را بدانی.
در ماشینهای دنده دستی، وقتی دنده را خلاص میکنی (حالت N)، چرخندهها از هم جدا میشوند. چرخها برای خودشان میچرخند و کاری به کار موتور و گیربکس ندارند.
اما در ماشین اتوماتیک داستان کاملاً متفاوت است. در این ماشینها، پمپ روغنی که وظیفه خنک کردن و روانکاری قطعات گیربکس را دارد، فقط زمانی کار میکند که موتور ماشین روشن باشد.
حالا فرض کن ماشین خاموش است و داری آن را با طناب میکشی. چرخهای ماشین روی زمین در حال چرخیدن هستند. این چرخش مستقیماً به گیربکس منتقل میشود و قطعات داخلی با سرعت شروع به چرخیدن روی هم میکنند. اما چون موتور خاموش است، هیچ روغنی برای روانکاری پمپاژ نمیشود. نتیجه؟ قطعات فلزی بدون روغن روی هم ساییده میشوند، داغ میکنند و در کمتر از چند کیلومتر، گیربکس شما عملاً ذوب میشود و میسوزد. اصل حرف اینه: چرخیدن چرخهای محرک ماشین اتوماتِ خاموش، مساوی است با مرگ گیربکس.
بزرگترین اشتباهاتی که موقع بکسل ماشین اتومات مرتکب میشویم
ما در تیم امداد خودرو، روزانه با رانندههای کلافهای روبرو میشویم که به خاطر یک تصمیم اشتباه، هزینه یک خرابی ساده را چند برابر کردهاند. بیایید رایجترین اشتباهات را مرور کنیم تا شما جزو این دسته نباشید.
اشتباه اول: «میذارمش روی N (خلاص) و با طناب میکشیم»
خیلیها فکر میکنند حالت N در ماشین اتومات دقیقاً همان کار خلاص کردن ماشین دندهای را میکند. بله، ارتباط موتور و چرخها قطع میشود، اما همانطور که بالاتر گفتیم، مشکل اصلی یعنی «نبود روغنکاری» همچنان پابرجاست. گذاشتن ماشین اتومات روی N فقط برای هل دادن ماشین در حد چند متر (مثلاً برای کنار زدن ماشین از وسط خیابان) کاربرد دارد، نه برای کشیدن آن در اتوبان!
اشتباه دوم: بالا دادن چرخهای اشتباه توسط یدککش
فرض کنید با یک یدککش چرخگیر (از این مدلهایی که دو چرخ ماشین را بلند میکنند) تماس گرفتهاید. اگر ماشین شما دیفرانسیل جلو باشد (مثل پژو ۲۰۶ اتومات، تارا، ساندرو) باید حتماً چرخهای جلو از زمین بلند شوند. اگر راننده یدککش اشتباه کند و چرخهای عقب را بلند کند، چرخهای جلوی شما روی زمین کشیده میشوند و فاجعه رخ میدهد. برای ماشینهای دیفرانسیل عقب (مثل بنز یا بیامو) برعکس این قضیه صادق است.
اشتباه سوم: بیتوجهی به ماشینهای دو دیفرانسیل (AWD و 4WD)
اگر ماشین شما دو دیفرانسیل است (مثل سانتافه، توسان یا لندکروز)، داستان سختتر هم میشود. در این ماشینها هر چهار چرخ درگیر هستند. شما نمیتوانید فقط دو چرخ را بلند کنید و دو چرخ دیگر را روی زمین بکشید. این کار سیستم انتقال قدرت ماشین را نابود میکند.
خطرات بکسل غیراصولی ماشین اتومات (چه بلایی سر ماشین میآید؟)
وقتی قوانین را نادیده میگیریم، ماشین با زبان بیزبانی تاوان پس میدهد. آسیبهایی که بکسل اشتباه به ماشین اتومات وارد میکند شامل این موارد است:
سوختن صفحات کلاچ داخلی گیربکس: به دلیل اصطکاک شدید و نبود روغن.
خرد شدن چرخدندهها: وقتی فشار غیرطبیعی به گیربکسی که روغن در آن جریان ندارد وارد شود.
آسیب به سیستم خنککننده گیربکس: گرمای بیش از حد باعث آب شدن اورینگها و واشرها میشود.
قفل شدن ناگهانی چرخها: در برخی موارد، گیربکس به قدری داغ کرده و آسیب میبیند که ناگهان قفل میکند. اگر در حال بکسل شدن با سرعت بالا باشید، این قفل شدن ناگهانی باعث پاره شدن طناب و تصادف شدید ماشین شما با ماشین جلویی میشود.
خب، حالا ماشین اتومات را چطور باید بکسل کنیم؟ (راهنمای عملی)
وقتی ماشین اتومات خاموش میشود و نیاز به جابجایی دارد، شما سه راه پیش رو دارید که از بهترین تا بدترین آنها را بررسی میکنیم.
روش اول (بهترین و بیخطرترین راه): استفاده از کفی خودروبر
این ایدهآلترین حالت ممکن است. کفی خودروبر ماشینی است که یک پلتفرم صاف دارد. ماشین شما با وینچ (تسمه کشنده) به آرامی روی این کفی کشیده میشود و هر چهار چرخ آن روی یک سطح ثابت قرار میگیرد. در این حالت ماشین شما انگار در پارکینگ خانه پارک شده است و هیچ حرکتی به چرخها و گیربکس وارد نمیشود. فرقی نمیکند ماشینتان دیفرانسیل جلو باشد، عقب یا دو دیفرانسیل؛ کفی خودروبر امنترین انتخاب است. اگر با یک امداد خودرو معتبر تماس بگیرید، با پرسیدن مدل ماشینتان، قطعاً کفی را برای شما میفرستند.
روش دوم (قابل قبول با رعایت شروط): یدککش چرخگیر
یدککشهای چرخگیر که به جای زنجیر انداختن، چرخها را با جک بلند میکنند، گزینه دوم شما هستند. اما شرط دارد: باید مطمئن شوید که چرخهای محرک ماشین از زمین بلند میشوند. اگر ماشین شما دیفرانسیل جلو است، چرخهای جلو باید در هوا باشند و چرخهای عقب روی زمین بچرخند (چون چرخهای عقب به گیربکس وصل نیستند و آزادند). برای ماشینهای دیفرانسیل عقب هم میتوانید از این روش استفاده کنید، به شرطی که میل گاردان توسط یک متخصص باز شود تا ارتباط چرخهای عقب با گیربکس قطع شود، یا اینکه ماشین را از عقب بلند کنند.
روش سوم (شرایط فوق اضطراری): بکسل با طناب و قانون 30/30
ما به عنوان متخصصان امداد خودرو میگوییم هرگز این کار را نکنید. اما میدانیم گاهی در یک جاده خاکی گیر افتادهاید، هوا تاریک است، موبایل آنتن نمیدهد و جانتان در خطر است و تنها راه، کشیدن ماشین توسط یک ماشین عبوری است. در این شرایط فوق اضطراری، شرکتهای سازنده خودرو یک قانون نانوشته به نام قانون ۳۰/۳۰ دارند. این قانون میگوید: ماشین را روی حالت N قرار دهید و با سرعتی کمتر از ۳۰ کیلومتر بر ساعت، نهایتاً تا مسافت ۳۰ کیلومتر ماشین را بکشید. دقت کنید، این یک راهکار برای نجات شما از یک منطقه خطرناک تا رسیدن به اولین مکان امن است، نه یک روش برای بردن ماشین تا تعمیرگاه مورد علاقهتان در آن سر شهر! ضمناً باید مدام توقف کنید تا گیربکس کمی خنک شود. اگر سطح روغن گیربکس پایین باشد، حتی این ۳۰ کیلومتر هم ریسک بسیار بزرگی است.
قبل از رسیدن امداد خودرو چه کار کنیم؟
تا رسیدن تیم امداد، این چند قدم ساده را انجام دهید تا هم امنیت خودتان حفظ شود و هم کار حمل ماشین سریعتر پیش برود:
آرامش خود را حفظ کنید و ماشین را ایمن کنید: ترمز دستی را بکشید و فلاشرها را روشن کنید. اگر مثلث خطر دارید، آن را در فاصله ۵۰ متری پشت ماشین قرار دهید.
فرمان را قفل نکنید: اگر سوییچ را کاملاً ببندید و در بیاورید، فرمان قفل میشود. سوییچ را در حالت باز (پله اول یا ACC) قرار دهید تا فرمان آزاد باشد.
ماشین را روی N بگذارید: اگر ماشین روشن نمیشود اما برق دارد، ترمز را بگیرید و دنده را روی N بگذارید تا امدادگر بتواند ماشین را برای بردن روی کفی، کمی جابجا کند. (اگر دنده گیر کرده، دکمه Shift Lock کنار دنده را با یک کلید یا پیچگوشتی کوچک فشار دهید و همزمان دنده را تغییر دهید).
چرا نباید روی امداد خودروهای متفرقه حساب باز کرد؟
شاید در جاده ماشینهایی را ببینید که روی آنها نوشته شده «یدک کش» و با قیمتهای ارزانتری پیشنهاد جابجایی ماشینتان را بدهند. اما حمل ماشین اتوماتیک، تخصص میخواهد.
یک امدادگر غیرحرفهای ممکن است ماشین دیفرانسیل جلوی شما را از عقب بلند کند، یا برای سریعتر کار کردن، به جای کفی استاندارد از زنجیر استفاده کند که به جلوبندی ماشین آسیب جدی میزند.
تیمهای امداد خودروی معتبر و رسمی، بر اساس نوع و مدل ماشین شما تجهیزات ارسال میکنند. استفاده از خودروبر کفی استاندارد، تضمین سلامت ماشین در طول مسیر و داشتن بیمهنامه حمل بار، چیزهایی نیستند که بتوانید در یدککشهای متفرقه پیدا کنید.
وقتی ماشین اتوماتیک میخریم، یعنی راحتی و تکنولوژی را انتخاب کردهایم. اما این تکنولوژی در زمان خرابی، نیاز به مراقبت و دانش دارد. دفعه بعد که ماشینتان خاموش شد و کسی با طناب به سمتتان آمد، لبخند بزنید، تشکر کنید و بگویید: «ماشینم اتوماته، زنگ زدم کفی خودروبر بیاد!» این یک جمله ساده، جیب شما را از یک خسارت وحشتناک نجات میدهد.